12 jan 2020 | 7 min lezen                                                                                 

Vipassana: Wat is het en waarom zou je een Vipassana 'retraite' doen?

In deze blog geef ik uitleg over Vipassana meditatie in de traditie van S.N. Goenka en mijn eigen ervaring met Vipassana in Myanmar.

Dhamma Mandapa Vipassana Meditationcentre, Mandalay, Myanmar.

Daar zit ik weer, bijna precies een jaar geleden in dezelfde Dhamma Hall (meditatiehal) in het Vipassana centrum iets buiten de stad Mandalay, Myanmar. Na een helse eerste nacht van diarree en braken achter de rug te hebben, voel ik dat ik voldoende energie heb om mij tussen mijn mede Vipassana cursisten te voegen. Het ochtendprogramma heb ik moeten overslaan wat mij een lichtelijk schuldgevoel bezorgd. Maar de w.c. kon ik vanochtend nog niet verlaten…En zo begin ik met een iet wat valse start aan mijn tweede 10-daagse Vipassana course. De bekende geluiden om mij heen doen mij glimlachen; een boer vanaf rechts bereikt mijn oor, het geluid van een zwaar roggelende vrouw ergens voor mij, het geluid van een flinke wind, een nies en iemand die bijna lijkt te stikken in zijn/ haar eigen hoest. Als er in deze hal camera’s hadden gehangen zodat mensen van buiten mee konden kijken… waarschijnlijk zouden ze denken dat ze naar mensen in een gekkenhuis zitten te kijken…

| "De bekende geluiden om mij heen doen mij glimlachen”

Waarom zit ik hier dan weer, in dit gekkenhuis, vraag je je misschien af? Tja, omdat het toch behoorlijk heilzaam is, zo 10 dagen in stilte zitten tussen roggelende, boerende, kuchende en windende mensen. En niet alleen voor mijn persoonlijke (meditatie)ontwikkeling is het van belang dit te doen, maar ook voor mijn ‘professionele ontwikkeling’ als mindfulness trainer is zo’n retraite essentieel. Want als ik zelf niet blijf oefenen in hetgeen ik middels mijn trainingen uitdraag, dan houdt het eigenlijk een beetje op. Want Vipassana is de basis van mindfulness. Bij mindfulness leer je opmerkzaam te zijn van moment tot moment en dat is nu precies wat de Vipassana meditatietechniek je leert.
 
Maar waarom helemaal naar Myanmar afreizen om dit te doen? Omdat Myanmar het hart is waar Vipassana haar oorsprong vindt én waar tevens de mogelijkheden om verschillende Vipassana centra aan te doen vele malen groter is dan in Nederland. En uiteraard omdat ik het mooi kan combineren met reizen om zo nog meer van dit prachtige land en haar uiterst vriendelijke mensen te mogen ontdekken.

| “Myanmar is het hart van de Vipassana”

Precies een jaar geleden dus reisde ik voor het eerst naar Myanmar (Birma) om een Vipassana course van S.N. Goenka (1924-2013) te volgen. Een 10-daagse stilte ‘retraite’. Goenka spreekt echter niet van een retraite maar van een course. Je gaat namelijk niet ‘chillen, rustig yogalesjes volgen en vegan special dishes eten’. Nee, er wordt tijdens een Vipassana course behoorlijk hard ‘gewerkt’. Aan jezelf wel te verstaan en aan de hand van een strak regime waarin behoorlijk wat discipline van een mens wordt gevraagd. Dit strenge regime staat volledig in het teken om Vipassana te kunnen leren. Het programma start iedere ochtend om 4 uur en eindigt om 21 uur. Voor 10 dagen dit strakke en pittige programma volgen is niet niks. Je wordt enorm uitgedaagd en met je eigen lichaam en geest geconfronteerd. En dat is nou precies de reden om het wél te doen.

Maar wat is Vipassana nu precies en waarom zou je Vipassana beoefenen?
Vipassana is een meditatietechniek en valt binnen het boeddhisme onder de Theravada school. Meditatie is eigenlijk een paraplunaam waar vele verschillende meditatietechnieken onder vallen en afhankelijk van de school (bijvoorbeeld Theravada of Mahayana) staat een meditatietechniek centraal. Het woord Vipassana komt uit het Pali (oude Boeddhistische taal) en wordt meestal vertaald met ‘inzicht’ oftewel ‘inzichtmeditatie’. Waar inzicht in, vraag je je misschien af? Inzicht in je eigen geest, je mentale constructies, je gedachten en jouw fysieke reactiviteit die ontstaat als reactie op die gedachten. Met andere woorden krijg je middels deze techniek inzicht in jezelf.

| "meditatie is eigenlijk een paraplunaam waar vele verschillende meditatietechnieken onder vallen.”

Binnen de Vipassana meditatie bestaan verschillende leraren die Vipassana onderwijzen. Iedere leraar weer op zijn eigen manier afhankelijk uit welke traditie en cultuur hij/zij komt. Dat betekent dan ook dat de Vipassana van S.N. Goenka die ik in deze blog beschrijf niet de enige vorm van Vipassana is. Dat er zoveel verschillende leraren en tradities zijn, komt door de vele verschillende culturen in (met name) Zuidoost-Azië waar Vipassana haar oorsprong vindt (bron: Mindfulness: Back tot he roots. Marnix van Rossum). 
 
Waarom ik in deze blog de Vipassana course van S.N. Goenka beschrijf heeft twee redenen. Ten eerste omdat dit tot nu toe de enige Vipassana vorm is die ik heb beoefend. Ten tweede omdat S.N. Goenka een wereldwijde organisatie tot stand heeft gebracht waardoor er nu over de hele wereld Vipassana centra van S.N. Goenka bestaan. Deze hebben allemaal dezelfde structuur, dezelfde inhoud en draaien allen op basis van donaties en vrijwilligers. Dit maakt het voor leken die een Vipassana course willen doen erg toegankelijk. Google Vipassana en de eerste hit die je krijgt is dan ook de site van S.N. Goenka (www.dhamma.org).
 
Vipassana is dus een meditatietechniek. Marnix van Rossum legt in zijn boek Mindfulness: back to the roots zeer helder uit wat Vipassana is en welke verschillende vormen en leraren er zoal zijn. Kort gezegd train je met Vipassana de aandacht van de geest. Bij Vipassana á la Goenka wordt de aandacht gefocust op één punt, namelijk het gebied rondom de neusvleugels en bovenlip. Vervolgens observeer je daar wat je voelt aan fysieke sensaties. Dit maakt dat de geest in een diepe concentratie kan komen. Uiteraard dwaalt de aandacht af in gedachten en is het aan de beoefenaar de aandacht iedere keer weer terug te brengen naar het meditatieobject: de neus. Naarmate dit langer wordt beoefend, wordt het steeds makkelijk om de aandacht daar te houden omdat de geest kalmer en stiller wordt. Vervolgens wordt na drie dagen het veld van aandacht uitgebreid en volgt er eigenlijk een constante bodyscan. De aandacht wordt van boven naar beneden verplaatst en bij alle onderdelen van het lichaam wordt onderzocht en geobserveerd wat men daar voelt aan fysieke sensaties. Dit kunnen tintelingen, prikkelingen, warm, koud, spanning, ontspanning, rust, onrust et cetera zijn. Op deze manier krijg je inzicht in je eigen gehele fysieke systeem en de relatie die het heeft met de geest. Mind and matter worden op deze manier met elkaar verbonden. Wanneer je bijvoorbeeld ergens een gevoel van pijn hebt, wordt dit door de geest als onprettig gelabeld en wil het ervan af. De oefening bij Vipassana is om objectief naar het gevoel te kijken zonder de bemoeienis van de geest en de reactie (ervan af willen of meer van willen) die daaruit voortkomt. Toverwoord hierin lijkt te zijn ‘just observe objectively’.
 
Bij dit proces, waarbij met de aandacht fysieke sensaties wordt gescand en geobserveerd, zijn twee essentiële begrippen van belang namelijk Annica en Upekkha. De eerste, Annica, betekent vergankelijkheid, oftewel het besef dat alles altijd verandert: impermanance. Dit houdt in dat de beoefenaar zich continu realiseert dat het prettige maar ook het onprettige van ervaringen komt en gaat: niets is blijvend. De tweede, Upekkha, betekent equanimity of the mind, oftewel een geest die in balans is. Wanneer is een geest/ mind in balans? Een geest is in balans als deze niet verstoord raakt door aversie van iets wat de geest als onprettig ervaart of door het verlangen naar iets wat de geest als prettig ervaart. Een geest in balans wil niet van iets af dat hij als onprettig ervaart, maar wilt ook niet meer van iets dat hij als prettig ervaart. Een equanimous mind is vrij is van hechten en afstoten. Maar waarom zouden we een equanimous mind willen hebben? Omdat een geest die niet equanimous is lijden veroorzaakt; al het lijden ontstaat immers in onze geest. Hoe we ons tot iets verhouden, bijvoorbeeld een onprettige situatie, bepaalt de mate waarin we lijden.
 
Hetgeen je dus eigenlijk door het beoefenen van Vipassana meditatie (Goenka style) leert, is om objectief naar de veranderende sensaties van het lichaam te kijken zonder ervan af te willen wanneer een sensatie onprettig is of erin te willen blijven hangen en meer van te willen wanneer een sensatie prettig is. Op deze manier leer je enerzijds inzien dat alles vergankelijk is en je ergens aan vastklampen of juist iets afstoten verspilde energie is. Daarnaast ontwikkel je op deze manier een geest die in balans is en in iedere situatie, prettig of onprettig, niet als een kip zonder kop rond gaat rennen. 
 
Dit is heel kort door de bocht hetgeen je leert wanneer je Vipassana á la Goenka beoefent. Er komt nog veel meer (boeddhistische) achtergrond en kennis bij kijken die je tijdens een Vipassana course van Goenka leert, maar dit schetst hopelijk een beetje een helder beeld.

| "Alles is vergankelijk.”

10 dagen Vipassana Goenka style voelen voor mij als een mega intense rollercoaster met enorme pieken en gigantische dalen. Het ene moment word ik van links naar rechts geslingerd en met mezelf geconfronteerd. Het volgende moment geniet ik intens van het hier zijn doordat de geest zo stil en scherp is geworden. Alles is scherper en intenser: de kleuren en de geuren van bloemen, de bladeren aan de bomen, de kleur van de lucht, de vorm van wolken. De 10 dagen maken dat ik van versnelling 10 naar versnelling 2 ga. Ik eet kleine hapjes waarbij de smaak van hetgeen ik eet duizend malen sterker is dan normaal. Als ik loop voel ik met al mijn aandacht hoe mijn voeten de grond raken en als ik in diepe meditatie zit is mijn ademhaling minimaal geworden. Het zijn allemaal bizarre gewaarwordingen waarbij de woorden Annica en Upekkah als een mantra door mijn hoofd blijven zwermen.

| “De 10 dagen maken dat ik van versnelling 10 naar versnelling 2 ga.”

Halverwege dag 10 mag er weer gepraat worden. Ik voel dat dit nog te veel voor mij is. Ik ‘tril’ nog na van de 10 intense dagen waarbij er intern veel is losgekomen en al mijn energiebanen en zintuigen open zijn gezet. Dit maakt dat ik mij nog niet kan mengen in de kakelende menigte. Ik heb tijd nodig om weer terug te komen in de bewoonde wereld en mij weer aan de versnelling van het dagelijks leven aan te passen. Maar ook om na 10 dagen van stilte weer zoveel ruis en geluid te horen. Even voel ik mij verloren en eenzaam in dit gevoel. Tranen zwellen op. Ik zoek een rustig plekje op in de zon en laat even alles zijn. Na een tijdje voel ik dat ik weer geaard ben en mijn gevoel van eenzaamheid maakt plaats voor een diepe innerlijke rust.
 
Ik sta op en loop naar de kakelende menigte. Ik raak aan de praat met Jacob, een jonge Duitser voor wie dit zijn eerste Vipassana course was en waarmee ik in het busje zat naar het meditatiecentrum 10 dagen geleden. Ik herinner mij ons gesprek nog waarin hij antwoordde, toen ik hem vertelde hier voor de tweede keer te zijn, ‘ah, so you enjoyed the Vipassana the first time that it made you come back?’. Waarop ik toen reageerde ‘well, ejoyed is a big word, i would rather call it an interesting journey’. Ik vraag hem ‘did you enjoyed the ten days?’. Hij lacht en zegt dat hij nu inderdaad mijn antwoord, die ik hem 10 dagen geleden gaf, snapt.  
Ik klets een Duits en Frans meisjes die ik ook aan het begin van de 10 dagen had ontmoet. Ook voor hen was het de eerste Vipassana. Ik vind het fascinerend om te horen hoe ieder op zijn eigen manier de 10 dagen heeft ervaren, waarmee mensen hebben geworsteld en hoe ieder daar op zijn manier mee is omgegaan. Ook is het interessant om, met name met de Westerse reizigers omdat je daar mee kan communiceren, het over de techniek en het strakke regime van de de Goenka course te hebben. Wat zijn de voor- en nadelen hiervan?
 
De volgende dag, dag 11, neem ik afscheid van de mensen die ik tijdens deze 10 dagen heb ontmoet en waarmee ik, ondanks dat er 10 dagen niet met elkaar is gecommuniceerd, een diepe verbinding voel.

| “ik vind het fascinerend om te horen hoe ieder op zijn eigen manier de 10 dagen heeft ervaren”

Vipassana 10-dagen course, doen of niet doen?

Ik raad het zeker iedereen aan, mits je een enigszins stabiele en gezonde geest hebt. Als je namelijk kampt met depressie, burn-out of andere psychische klachten dan raad ik je een 10-daagse Goenka Vipassana af. Waarom? Omdat je er behoorlijk alleen voor staat in die 10 dagen. Persoonlijke begeleiding is er niet of nauwelijks, zeker niet als je de course in een land volgt waar de ‘teachers’ en ‘assistent teachers’ geen woord Engels spreken. Het programma is zeer streng en er is geen ruimte voor persoonlijke begeleiding. Met name als je een zware geest hebt, bestaat het gevaar dat je daarin verder wegzakt. Ik zou je dan een andere retraite aanraden waarbij je zeker weet dat er persoonlijke begeleiding van een leraar is die ook wellicht achtergrondkennis heeft in Westerse psychologie.  Wees daarom je eigen mentale wetenschapper. Kijk eerlijk naar jezelf en vraag jezelf af wat je echt nodig hebt of waar je behoefte aan hebt.
 
Ik heb nog een maandje in Myanmar. De laatste twee weken daarvan zal ik doorbrengen in een ander Vipassana meditatiecentrum van een andere leraar. Ik ben benieuwd…!

Meer weten over Vipassana of mediteren in het algemeen? Neem contact met mij op, ik vertel je hier graag meer over! Ook raad ik je het boekje Mindfulness: Back to the roots van Marnix van Rossum van harte aan.

 laat een opmerking achter 

verzenden

over mij

Benieuwd naar mijn visie, missie en naar wat ik voor jou kan betekenen? 

meditatie

Meditatie is een eeuwenoude techniek om jezelf beter te leren kennen. Krijg meer rust, kalmte en helderheid.

agenda

Houd de agenda in de gaten om op de hoogte te blijven van de volwassen mindfulness trainingen en losse meditatie sessies.

Neem vrijblijvend contact met mij op:

Versturen

Eva Kam
mindfulness en meditatie

Derde Kostverlorenkade 1H
1054 TN Amsterdam

+31(0) 6 23 90 92 99
info@evakam.nl

KvK: 71764178

BTW-ID: NL002047794B24